In de voetsporen van Herman Boerhaave

De Tuin van Holland
18 januari 2026

Gezonde voeding is de basis voor een gezond leven. Dat stelde de Leidse arts Herman Boerhaave zo’n driehonderd jaar geleden al. Zijn patiënten gaf hij praktische adviezen over voeding, beweging, ontspanning en slaap. Journalist Wilfred Simons dook in de archieven en vertelt over leven en werk van de destijds wereldberoemde arts in het boek ‘Ik heb uw geval zorgvuldig overwogen’, met leefstijladviezen en eenvoudige recepten in stijl zoals Boerhaave ze voorschreef.

Omdat artsen in zijn tijd nauwelijks effectieve geneesmiddelen hadden, richtte Boerhaave zich op het versterken van de patiënt zelf. Een gezond lichaam kon immers veel aandoeningen overwinnen. Zijn behandelplan bestond uit zes onderdelen: voeding, rust, slaap, beweging, frisse lucht en emotioneel evenwicht. “Dat was toen al vooruitstrevend,” zegt Hanno Pijl, emeritus hoogleraar diabetologie aan het LUMC. “En het is nog steeds precies wat we nodig hebben.”

Sluimerende ontstekingsprocessen

Volgens Hanno Pijl zijn we in Nederland massaal ziek. Meer dan de helft van de bevolking draagt een sluimerend ontstekingsproces met zich mee dat zich vroeg of laat via een ziekte of aandoening meldt. Het eten van industrieel samengesteld voedsel is één van de belangrijkste oorzaken. Zijn devies: “Eet natuurlijk voedsel, gevarieerd en niet te veel. Zestig tot zeventig procent van onze calorieën komt uit fabrieksvoedsel vol suikers, vetten, emulgatoren en smaakstoffen. Dat richt op de lange termijn schade aan in ons lichaam.”

Leefstijl vormt de basis

De gevolgen van welvaartsvoedsel zien we overal: diabetes type 2, hart- en vaatziekten, overgewicht en vermoeidheid. Hanno: “Het succes van medicijnen zoals penicilline heeft ons doen vergeten dat leefstijl de basis vormt. We raakten gewend aan het idee: één ziekte, één pil, één oplossing. Maar de ziektes van nu zijn complex en vragen om een andere aanpak.”

"Voed het microbioom in je darmen"

Hij ziet dat het lichaam krachtig reageert zodra het de juiste voeding krijgt. Die voeding is verrassend eenvoudig: veel groenten, peulvruchten, volkorenproducten, noten, vis, kruiden en weinig bewerkt eten. “Vermijd witbrood, witte rijst en pasta. Die veroorzaken suikerpieken in het bloed. Volkoren- en vezelrijke producten daarentegen voeden het in je darmen, en dát bepaalt in hoge mate hoe gezond je bent.”

'Ik heb uw geval zorgvuldig overwogen'

Benieuwd naar de leefstijladviezen van Boerhaave? Wilfred Simons schreef ‘Ik heb uw geval zorgvuldig overwogen’, een kook- en leefstijlboek met recepten voor eenvoudige, voedzame gerechten zoals Boerhaave die voorschreef. In het boekje vind je ook een fiets- en wandelroute langs plaatsen die herinneren aan Boerhaaves leven – van zijn Leidse werkterrein tot zijn geliefde buitenplaats Oud Poelgeest in Oegstgeest. Een uitnodiging om zelf op pad te gaan – in de keuken én daarbuiten.

Het boekje is onder meer verkrijgbaar bij de receptie van het Koetshuis van Kasteel Oud Poelgeest, bij VVV Leiden en bij boekhandels in Oegstgeest.

‘Houd het hoofd koel, de voeten warm. En prop niet te vol de darm.’ – Boerhaave

Wie was Herman Boerhaave (1668-1738)

Boerhaave was een van de meest invloedrijke artsen van zijn tijd, bekend tot in China. Studenten kwamen vanuit heel Europa naar Leiden om zijn colleges te volgen.
Hij was een radicaal vernieuwer van de geneeskunde: als eerste gaf hij colleges aan het bed, met aandacht voor de patiënt én praktische adviezen over ziekte en herstel.
Ook voegde hij minstens 2.000 nieuwe plantbeschrijvingen toe aan de index van de Leidse Hortus Botanicus.

in opdracht van